Vitalik Buterin, Merge sonrası Ethereum’un üçüncü büyük evrimine işaret eden köklü bir yeniden tasarım olan Lean Ethereum’un yol haritasını paylaşıyor. Bu yükseltmeler üç ila dört yıl içinde, protokolün neredeyse tüm çekirdek bileşenlerini etkileyecek.
Buterin, bu planı Ethereum Vakfı’nın taslak aşamasındaki roadmap’i olan "strawmap" üzerinden kamuoyuna duyurdu. Hemen hemen her ana bileşenin değişeceğini, bu çabanın iddialı ama düşük riskli olduğunu vurguladı.
Lean Ethereum Neler Getiriyor?
Merkezde recursive STARK’lar yer alıyor. Bu kriptografik ispat sistemi, zinciri doğrulayacak ve her node’un işlemleri yeniden yürütmek zorunda kalmasını önleyecek. Buterin, bu ispatların protokolün ana parçası haline gelmesini hedefliyor.
Kuantuum güvenliği de öncelikler arasında öne çıkıyor. Yol haritası, kuantuma karşı savunmasız şifrelemeleri, kuantum bilgisayarlara karşı dayanıklı hash tabanlı şemalarla değiştiriyor. Bu adım, ABD’nin standart kuruluşu NIST’in 2024’te ilk kuantum sonrası şifreleme standartlarını onaylamasını da hatırlatıyor.
En radikal değişikliklerden biri ise Ethereum’un veriyi saklama biçimine yönelik. Buterin, bugünkü çekirdek protokol mimarisini büyük oranda korumak istiyor. Ancak, 2030’a kadar 100 TB’a ölçeklenebilen sınırlayıcı yeni bir durum tipi eklemeyi planlıyor.
Bir ERC-20 token’ı ya da bir NFT’yi bu yeni formata çevirmek, işlem ücretlerinde 10 kata kadar tasarruf sağlayabilir. Merkeziyetsiz kripto para borsası (DEX) gibi karmaşık uygulamalar ise mevcut haliyle çalışmaya devam edecek.
Gizlilik ise yan unsur olmaktan çıkıp ana öncelik haline geliyor; böylece Buterin’in genel gizlilik vizyonu bir adım daha ileri taşınıyor. Daha yakın vadede ise yaklaşan Glamsterdam yükseltmesi gas limitini artıracak.
Buterin’in özgüveni için sağlam dayanakları var. 2022’de gerçekleştirilen Merge sayesinde Ethereum, proof of stake’e geçerek enerji tüketimini %99’dan fazla azalttı. Üstelik kullanıcılar ve uygulamalar neredeyse hiç olumsuz etkilenmedi.
Vitalik Buterin şöyle ifadeler kullandı: ‘Ama yanılmayın, bu da tıpkı Merge gibi Ethereum’un üçüncü büyük aşaması.’ dedi.
X hesabımızı takip edin – son dakika gelişmelerini kaçırmayın!
Zaman Çizelgesi Herkesi İkna Etmedi!
Ancak açıklanan takvim içeriden de eleştiriler aldı. Dankrad Feist vizyonu övse de üç-dört yıllık sürenin çok yavaş olduğunu söyledi. Ethereum Vakfı araştırmacısı Feist’in veri ölçeklendirme çalışması danksharding terimini sektöre kazandırdı.
Dankrad Feist şöyle belirtti: ‘Tam anlamıyla ispatlanmış bir STF ve saniyelerle sonlanan Gigagas ölçeklendirmesi beni heyecanlandırıyor! Ama 3-4 yıl çok uzun… Bence daha cesur olup yaklaşık 1 yılda bitirmeliyiz. LLM’lerle şu anda bunun gerçekçi olduğunu düşünüyorum.’ dedi.
Feist’in yapay zeka konusundaki inancı sektörde yalnızca ona ait değil. Strawmap’in kendisi de önceliğin insan odaklı geliştirme olduğunu belirtirken, yapay zeka destekli çalışmaların bu süreyi kısaltabileceğini vurguluyor.
Bazı isimler ise daha temkinli yaklaştı ve Vakfa beklentileri düşük tutması tavsiyesinde bulundu. Ancak gelen cevapta, düşük beklentinin sadece düşük teslimat getireceği ifade edildi.
2 years seems between possible and likely, but from a communication perspective I think it would be irresponsible for V/EF to communicate a 1-2 year expectation. Better to underpromise.
— Matt Liston (@no__________end) July 4, 2026
Mesele oldukça pratik: Tüm bu değişiklikler, Ethereum Vakfı’nın küçülme kararı ile bir ayda %20’ye yakın – yani 54 kişilik – personel azaltımını ve daha sıkı, fon odaklı bir bütçe sistemine geçişini takiben gündeme geldi.
Strawmap hâlâ bir taslaktan ibaret; resmî bir takvim değil. Buterin, yeni çağ başlamadan önceki son büyük güncellemenin Hegotá fork’u olacağını belirtti.
Ether (ETH), 2026’da yaklaşık %41 gerileyerek 1.760 dolar seviyelerine indi. Şimdilik, piyasa fiyatı sözden çok icraatı bekleyen bir piyasayı yansıtıyor.
Orijinal Ethereum: Vitalik’in Yol Haritasına Zamanlama Tepkisi hikayesini Lockridge Okoth tarafından tr.beincrypto.com ’da okuyun