Vitalik Buterin’den Yapay Zekâ Kanıtları İçin Yeni Dil Önerisi

BeInCrypto
在BeInCrypto上打开
Vitalik Buterin’den Yapay Zekâ Kanıtları İçin Yeni Dil Önerisi

Ethereum kurucularından Vitalik Buterin, yeni bir programlama dili öneriyor. Bu dil, doğrudan Lean veya HOL gibi bir formal ispat asistanına derlenecek şekilde tasarlandı.

Bu fikir, insanların yapay zekanın ürettiği çıktıları okumasında yaşanan belli bir eksikliğe odaklanıyor. Yapay zeka, artık büyük bloklarda otomatik olarak ispatlar üretiyor ve çoğu zaman insan ekibinden katbekat hızlı davranıyor. Fakat pek az okur, bu ispatların gerçekten neyi kanıtladığını anında doğrulayabiliyor.

Yalnızca Yapay Zeka İspat Okuyucuları İçin Bir Dil!

Lean, matematikçilerin ve mühendislerin ispatları satır satır bilgisayarlara kontrol ettirmek için kullandığı bir ispat asistanı. Ethereum araştırmacıları, halihazırda kriptografik kodu ve konsensüs mantığını doğrulamak için bu yazılımı aktif olarak kullanıyor. Neredeyse altmış yıllık bir geçmişe sahip olan ispat asistanları, yine de hala dar bir ilgi alanı olarak kalmaya devam ediyor.

A new type of "high-level programming language" that seems really worth trying to make, is a language that gets compiled to Lean (or HOL, or...) that is specifically about making it as friendly as possible for a human to read definitions and theorems.

Not the proofs - as all…

— vitalik.eth (@VitalikButerin) July 21, 2026

Buterin, paylaşımında bir ispatın iç yapısının yalnızca tek bir koşulu taşıması gerektiğini öne sürdü: Bu koşul, matematiksel doğruluktur, fazlası değil. Okuyucular bu iç mekanizmayı doğrudan incelemez. Tanımlar ve teoremler ise farklı çalışır; çünkü insanlar yazılımın gerçekten ne taahhüt ettiğini anlamak için bu kısımları okur.

Buterin, bu konudaki ayrımı mayıs ayında yayımladığı bir blog yazısında da irdelemişti. Burada, matematiksel bir ispat üzerinden düşük seviye verimli kodun, ayrı ve okunabilir bir spesifikasyonla eşleştiği kanıtlanıyor. Böylece tek bir denetimle iki farklı versiyon birden kontrol edilebiliyor.

Bu konuya tam da Ethereum’un yeniden yapılanma sürecine denk geliyor. Bu sürecin ayrı bir ismi de var: Lean Ethereum yol haritası. Bu arada araştırmacılar, benzer yöntemlerle geliştirilen formel olarak doğrulanmış bir ZK-EVM (Ethereum’un sanal makinesinin sıfır bilgi geçerlilikli bir versiyonu) üzerinde de çalışıyor.

Yapay Zeka İspatları Yazıyor, İnsanlar İddiaları Kontrol Ediyor

Büyük dil modelleri şimdiden kullanılabilir Lean ispatları yazabiliyor. Buterin, Claude ve Deepseek 4 Pro’yu bu konuda yetenekli araçlar olarak gösteriyor. Ayrıca yalnızca Lean için optimize edilmiş Leanstral adında daha küçük bir model de mevcut. Bu konuda öne çıkan örneklerden biri, okunabilir bir referansa karşı doğrulanmış EVM implementasyonu olan evm-asm projesi. Bu yetenek, geliştiricilerin yakın zamanda Buterin’in düzenlediği yapay zeka challenge'ındaki muhakeme becerilerini de hatırlatıyor. O yarışmada tester’lar, problemi saatler içinde çözmüştü.

Ancak burada mesele sadece kullanım kolaylığı değil. Güvenlik araştırmacıları, bu yıl yapay zeka destekli saldırı girişimlerinde önemli bir artış tespit etti. Formel olarak doğrulanmış kod, bu tehdide karşı önemli bir savunma sunuyor. Daha kullanıcı dostu bir spesifikasyon dili ise, geliştiricilerin ispatın tamamına gömülmeden doğrudan iddiaları denetlemesini mümkün kılacak.

Ethereum Araştırma Çemberlerinin Dışında Neler Oluyor?

Buterin, bu tür yaklaşımları kamusal alanda test etmeye devam ediyor. Yakın zamanda anonim bir billboard demosu yaptı; bu billboard tamamen sıfır bilgi ispatları ile geliştirildi. O demo da, denetlenebilir ispatların teorik alanlardan gerçek ürünlere nasıl aktarılabileceğini gösterdi. Araştırmacılar, ayrıca Lean kullanarak konsensüs client’larını da formel olarak doğrulamaya başladı. Amaç, hata daha ortaya çıkmadan tespit etmek.

Yine de genel yönelim aynı ipucunu veriyor: Hızlı çalışan kod ile okunaklı iddiaları birbirinden ayırıp, sonunda ikisinin gerçekten uyuştuğunu ispatlamak.

Yeni dilin henüz herhangi bir prototipi yok. Buterin ise sözdiziminin tam olarak nasıl olacağını açık bırakıyor. Belki geliştiriciler ortak bir standart üzerinde buluşacak, belki de uyumsuz birkaç lehçede kalacaklar. İşte bu seçimin, yapay zeka ile doğrulanmış kodun gerçek üretim için devreye alınma hızını belirleyeceği düşünülüyor.

Orijinal Vitalik Buterin’den Yapay Zekâ Kanıtları İçin Yeni Dil Önerisi hikayesini Phil Haunhorst tarafından tr.beincrypto.com ’da okuyun