Bitcoin, piyasa değeriyle en büyük kripto varlık olarak öne çıkıyor ancak neredeyse tamamı hareketsiz duruyor. Spark'ın araştırmasına göre mayıs 2026'da Bitcoin Layer-2 ağlarında sadece 91.332 BTC bulunuyordu—yani dolaşımdaki arzın sadece yaklaşık %0,46’sı. Tüm wrapped token’lar ve Babylon staking’i dahil ettiğimizde bile oran ancak %0,8’e ulaşıyor.
Bitcoin sahibi olan ve varlığını değerlendirenlerin çoğu önce BTC’lerini wrap ediyor. Bir saklayıcı gerçek coin’leri elinde tutarken, örneğin WBTC gibi bir token Ethereum (ETH) üzerinde onları temsil ediyor. O token'a karşı alınan herhangi bir kredi ise tamamen saklayıcı kurumun ve onun itfa sisteminin güvenliğine bağlı hale geliyor.
WBTC sahipleri bu bağımlılığı ağustos 2024’te yeniden hatırladı. BitGo, WBTC’nin saklama işlemlerinin Justin Sun bağlantılı BiT Global’le ortak girişime devredileceğini duyurdu.
O sırada risk yönetimi şirketi Chaos Labs’e göre Aave’in Ethereum pazarında yaklaşık 2,2 milyar dolar değerinde WBTC bulunuyordu. Coinbase ise daha ileri giderek WBTC’yi aralık 2024’te liste dışı bıraktı (delist etti). BiT Global bu karara dava açınca, Coinbase’in mahkemeye sunduğu belgede “kontrolün Justin Sun’ın eline geçme riski” gerekçe olarak gösterildi.
Stacks üzerinde bir Bitcoin kredi piyasası sunan Zest Protocol, coin’leri Bitcoin üzerinde bırakmayı sağlayan yeni bir yöntem deniyor. 23 Eylül’de Bitcoin Collateral Vaults için sınırlı katılımcıyla bir ana ağ (mainnet) demo başlattı. Bu yöntem sayesinde kullanıcılar, BTC’lerini EVM chain’lerde wrap etmeye gerek kalmadan teminat olarak gösterip kredi alabiliyor.
Bitcoin is the strongest collateral asset ever created, and the least used.
— Zest Protocol (@ZestProtocol) September 11, 2026
Bitcoin Collateral Vaults keep BTC on Bitcoin Layer 1 while its value works elsewhere. Building the capital layer for Bitcoin.
Bitcoin’deki Bir Kasayla EVM Chain’lerinde Kredi Almak Mümkün mü?
Şirkete göre Bitcoin Collateral Vaults, Bitcoin Katman 1’de (L1) kendi kendine saklama imkanı sunan kasalardan oluşuyor. Bu kasaların harcama kuralları Bitcoin’in kendi protokolüne bağlı ve tasarım BitVM kanıt doğrulamasını destekleyecek şekilde hazırlanmış.
Dökümantasyona göre her kasa sadece tek bir kullanıcının BTC’sine ev sahipliği yapıyor. Kullanıcıların coin’leri asla bir havuzda toplanmıyor. Her kasa, deposit sırasında belirlenen harcama yollarına sahip bir Taproot çıktısı olarak blokzincirde yer alıyor. Yani BTC sadece önceden tanımlanmış adreslere transfer edilebiliyor.
Kredi işlemi EVM tabanlı bir chain’de (demo’da Ethereum) gerçekleşiyor. O zincirde Bitcoin kasası, sadece kendisine bağlı bir teminat kaydı üzerinden temsil ediliyor. Kullanıcı bu kaydı kullanarak bağlı kredi piyasasından USDC çekebiliyor, BTC ise kasada kilitli kalmaya devam ediyor.
Pozisyonların büyüklüğü açıldıktan sonra değiştirilebiliyor. Borçlular, ek teminat yatırabiliyor veya fiyat yükselirse fazlalığı çekebiliyor. Ayrıca likidasyonlar parça parça yapılabiliyor: belirlenen bir miktar satılırken, kalanı BTC olarak tekrar kasaya aktarılıyor. Zest diğer kasa sistemlerinde teminatın sadece tamamının serbest kalabildiğini belirtiyor.
Tasarım, hedef chain’in başarısız olma ihtimalini de hesaba katıyor. Yani zincir tamamen kapanırsa bile, kullanıcılar Bitcoin’deki zaman kilitleri (timelock) dolunca kasadaki BTC’lerini geri alabiliyor. Bu işlemin gerçekleşmesi için sadece kullanıcının kendi anahtarı ve halka açık kasa verisi gerekiyor, Zest’in herhangi bir imzası gerekmiyor.
Zest Protocol kurucusu Tycho Onnasch şu ifadeleri kullandı: Beş yıldır programlanabilir Bitcoin için çalışıyoruz, önce Stacks’te şimdi ise direkt olarak Bitcoin üzerinde. Bugün gerçek BTC’nizi Bitcoin’de bir kasaya koyup ana ağda karşılığında kredi alabiliyorsunuz dedi.
Dış bağımsız denetimler tamamlanana kadar her cüzdana teminat limiti uygulanıyor. Zest denetimlerden sonra sistemi tam anlamıyla yayına almayı planlıyor.
Zest kasalarının özelliklerine dair özet tablo. Kaynak: Zest Protocol BitVM Gelene Kadar 'Guardians' Nöbette: Güvenlik Nasıl Sağlanıyor?
Kasaların harcama kuralları doğrudan Bitcoin tarafından korunuyor ancak her ödeme için ayrıca onay gerekiyor. Zest bu kontrolü ilk aşamada bağımsız 'guardian' ekibine emanet etmiş durumda.
Kredi chain’inde ödeme veya likidasyon gibi bir işlem gerçekleştiğinde, önceden borçlu tarafından yetkilendirilen bir beyan (attestation) settlement sürecini tetikliyor. Guardian’lar bu aktarımı inceliyor, oy çokluğu ile hatalı bir ödeme tespit edilirse belirli bir süre boyunca işlemi geri çevirebiliyor.
Kurallar gereği tersine işlemle BTC, önceden belirlenen kasaya tekrar aktarılıyor. Kural belgesinde; hiçbir operatörün sonuç ekleyemeyeceği, miktar değiştiremeyeceği veya ödemenin yönünü değiştiremeyeceği özellikle vurgulanıyor.
Zest bu rolü gelecekte BitVM’e devretmeyi planlıyor. BitVM, Bitcoin’in protokolünü değiştirmeden zincir üstü hesaplamaların doğrulanmasını sağlayacak bir sistem. Bu tasarıma göre ödeme veya likidasyon iddiasında bulunan taraf, bu iddiayı Bitcoin üzerine yazıyor.
Daha sonra belirli bir süre içinde iddiaya itiraz (challenge) edilebiliyor ve iddiacıdan sıfır bilgi kanıtı (zero-knowledge proof) sunması isteniyor. Eğer kanıt geçersizse, itirazcı para çekimi engelleyebiliyor. Dokümantasyon, güvenliğin seçilen BitVM modeline ve zamanında hareket edecek dürüst bir itirazcıya bağlı olduğunu vurguluyor.
Zest’in işaret ettiği yayımlanmış BitVM3 benchmark’larında zincir üstü işlemlerin maliyeti 100 doların altında gösteriliyor. Ancak bu sayılar, benchmark’ın kendi varsayımlarına dayanıyor ve eski tasarımlarda maliyetler binlerce doları bulabiliyor.
Rakip Tasarımda Saklayıcı Yok: Zest’in 'Guardian' Modeli Tartışılıyor
BTC teminatının doğrudan Bitcoin’de tutulması için çalışan tek takım Zest değil. Babylon Labs, mayıs ayında Aave V4 için yine Taproot çıktılarıyla oluşturulan benzer bir kasa sistemi önerisinde bulundu. Babylon’un önerisinde, itfa işlemleri sıfır bilgi kanıtı ve itiraz mekanizmasına dayanıyor, arada bir saklayıcı veya imzalayan grup bulunmuyor.
Zest ise ilk üretim aşamasında kendi BitVM doğrulaması devreye alınana kadar guardian’lara bağlı kalacak. Şirket, guardian’ların kim olduğunu veya kaç kişiden oluştuğunu açıklamış değil. Ayrıca likidasyon zaman kilidi veya itiraz pencerelerinin ne kadar sürdüğü konusunda da net bilgi verilmiyor.
Her iki tasarım da aynı pratik testlerle karşı karşıya. Babylon’un Aave teklifinde bir kullanıcı, piyasa stresinde tasfiyelerin nasıl gerçekleşeceğini sordu. Aynı mesajda, rakiplerin teşvikleri ve Bitcoin’de geri alımların ne kadar süreceği de sorgulandı. Zest’in kasaları üzerindeki limitler kaldırıldığında, aynı soru işaretleri bu platformda da gündeme gelecek.
‘Wrapper’ yani token sarmalayıcılara hiçbir zaman güvenmeyen holder’lar, ciddi bir miktarı kilitlemeden önce ‘guardian’ların (koruyucuların) kimler olduğunu net şekilde görmek isteyebilir.
Orijinal Zest: Bitcoin’le Zincir Üzerinde Kredi Dönemi hikayesini Kamina Bashir tarafından tr.beincrypto.com ’da okuyun